Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đất đai, do Bộ Tài nguyên và Môi trường soạn thảo. Đây là nghị định chính để hướng dẫn mọi vấn đề liên quan đến việc thi hành Luật Đất đai, trừ hai phần - tài chính đất đai (tiền sử dụng đất, tiền thuê đất, đền bù giải phóng mặt bằng, khung giá đất của Nhà nước, phương pháp định giá đất) và xử lý vi phạm hành chính của người sử dụng đất.

Nghị định này cũng bổ sung những gì chưa được quy định trong luật. Thí dụ: trong luật quy định "đất nông nghiệp khác", nghị định sẽ phải nói rõ đó là đất gì...

Điểm thứ ba của nghị định này đưa ra là những vấn đề luật chưa đề cập, nhưng trong thực tế đang diễn ra và sẽ diễn ra. Thí dụ, luật quy định đối với đất sản xuất, kinh doanh cho doanh nghiệp (DN) trong nước thì Nhà nước giao có thu tiền sử dụng đất một lần hoặc trả tiền hàng năm, còn đối với nhà đầu tư nước ngoài thì thuê trả tiền hằng năm. Nhưng thực tế, phải có những quy định khác đối với các dự án thực hiện theo hình thức BT (xây dựng - chuyển giao): Chủ đầu tư thực hiện xây dựng dự án trong vòng ba năm, sau đó bán lại cho Nhà nước Việt Nam hoặc DN Việt Nam vận hành. Trong trường hợp này có cần thiết buộc DN xây dựng thuê đất hoặc trả tiền sử dụng đất trong ba năm đó không? Nếu phải nộp tiền thuê đất sẽ kìm hãm khả năng đầu tư đối với người đầu tư theo BT. Đây là những vấn đề thực tế đang phát sinh mà luật không nói tới và nghị định phải xử lý.

Nghị định này khi ra đời sẽ thay thế toàn bộ văn bản Luật Đất đai hiện hành từ năm 1993 đến nay.

Nghị định thứ hai đề cập đến xử lý vi phạm hành chính về đất đai.

Nghị định thứ ba nói về phương pháp xác định giá đất và khung giá đất do Bộ Tài chính soạn thảo. Nguyên tắc xác định giá đất đã được luật quy định, nghị định này chỉ đưa ra phương pháp xác định và khung giá đất. Khung giá có thể lên xuống và lần này Chính phủ đặt ra yêu cầu cứ đầu năm UBND cấp tỉnh phải công bố giá mới cho năm đó, còn khung giá khi có biến động, Chính phủ sẽ quy định lại chứ không dùng hệ số như hiện nay để cho thấy giá thật sự là yếu tố động.

Nghị định thứ tư đề cập về tiền sử dụng đất và tiền thuê đất. Nghị định này xác định, đối với Nhà nước khi giao người sử dụng đất phải nộp bao nhiêu. Tất nhiên trong giao đất chủ yếu vẫn thông qua đấu giá, nhưng có một số trường hợp không thể đấu giá được mà phải giao, chỉ định hoặc đấu thầu, cần phải có khung giá của Nhà nước.

Nghị định thứ năm là về cơ chế bồi thường giải phóng mặt bằng.

Mặc dù hiện nay việc soạn thảo đã tương đối hoàn tất, nhưng cũng có ý kiến cho rằng nên xem những gì mang tính ổn định, lâu dài thì gộp chung vào một văn bản để người dân cầm trên tay càng ít văn bản càng tốt.

Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Đặng Hùng Võ trả lời báo chí về vấn đề có tới khoảng 80% DN dân doanh mới thành lập trong thời gian gần đây nói rằng họ gặp nhiều khó khăn trong việc tìm mặt bằng sản xuất. Trong số những nghị định mà Bộ Tài nguyên và Môi trường đang soạn thảo, quyền tiếp cận bình đẳng với đất của các DN được thể hiện như thế nào? Ông cho rằng:

Chúng tôi soạn thảo những văn bản hướng dẫn thi hành luật trên tinh thần vì một môi trường kinh doanh bình đẳng, không phân biệt đối xử. Những ưu tiên cho DN Nhà nước của Luật cũ đã được xóa bỏ ở Luật mới này và quyền tiếp cận với đất đai của các DN là như nhau, kể cả DN trong và ngoài nước. Những ưu tiên, nếu có, chỉ là ưu tiên với loại hình dự án tùy thuộc vào từng thời kỳ mà Chính phủ khuyến khích hay không khuyến khích đầu tư mà thôi. Cái được lớn nhất lần này, tôi cho rằng, đó là việc các DN dân doanh được quyền Nhà nước giao đất có thu tiền sử dụng đất và qua đó có quyền và nghĩa vụ đối với mảnh đất đó như hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất ở. Có nghĩa là DN sau khi được giao đất (hay thuê đất) sẽ được kinh doanh mảnh đất đó và tham gia thị trường bất động sản.

Vậy những lĩnh vực nào được Nhà nước giao đất, thu tiền một lần; trường hợp nào phải thuê và trả tiền thuê đất hằng năm?

Tất cả các tổ chức kinh tế trong nước đều được phép lựa chọn hoặc giao đất có thu tiền hoặc thuê đất trả tiền hằng năm chứ không quy định ai được giao, ai được thuê. Điểm khác biệt đôi chút ở chỗ này chỉ là ở DN nước ngoài: thuê đất trả tiền một lần hoặc trả hằng năm. Quyền và nghĩa vụ của hai đối tượng trong và ngoài nước là như nhau.

Báo Pháp luật