Tội phạm làm tăng chi phí xã hội và giảm nghiêm trọng chất lượng sống

Tình hình tội phạm hình sự ở nước ta gia tăng nghiêm trọng cả về số lượng và tính chất. Đã có những khảo sát về việc chất lượng sống bị tổn hại ra sao bởi kẹt xe, tai nạn giao thông, ngập nước, thực phẩm mất vệ sinh,ô nhiễm môi trường, nhưng ít có nghiên cứu khoa học để đo đạc và đánh giá tội phạm ảnh hưởng ra sao đối vớichất lượng sống người dân về tinh thần và vật chất.

Người ta dễ thấy, tôi phạm về con người xâm hại đến tính mạng, sức khỏe, danh dự của người dân, tội phạm về sở hữu làm tổn thất thu nhập và tài sản của xã hội. Tuy nhiên, tác hại của tội phạm còn đáng quan ngại hơn dưới lăng kính xã hội học.

Trước hết là phí tổn hữu hình và vô hình của xã hội. Tội phạm nghiêm trọng tăng lên đòi hỏi nhà nước phải tăng cường nhân lực và phương tiện phòng chống, và nếu có số liệu cụ thể để so sánh chi phí phòng chống tội phạm của nhà nước hiện nay với 10 năm trước thì chắc chắn sẽ có sự gia tăng rất lớn, nhất là ở các đô thị. Nhà cửa, xe cộ, công sở, tiệm quán phải xây dựng và trang bị an toàn hơn, nghĩa là tốn kém hơn. Sự đi lại, làm việc, nghỉ ngơi, giải trí của người dân, kể cả khách nước ngoài sẽ phải thận trọng, cảnh giác, nghĩa là hạn chế hơn. Số lượng người bị giết, gây thương tích, môi trường bị tàn phá, nạn ma túy, tệ tham nhũng, ngoài những tác hại tức thời, hiện hữu, cũng để lại những hậu quả xã hội sâu sắc và lâu dài về nhiều mặt.

Các nhà hình sự học đã từng báo động về tình trạng tội phạm hóa một bộ phận dân số.Khi đã có tiền án, thậm chí chỉ là tiền sự, trong điều kiện của Việt Nam hiện nay, khả năng cải tạo và tái hòa nhập tương đối thấp. Điều này dẫn đến hậu quả: tỷ lệ tái phạm sẽ càng cao và càng nghiêm trọng hơn. Càng nhiều người phạm tội, xã hội càng có nhiều tội phạm.Chưa thấy con số thống kê tỷ lệ tội phạm gia tăng như thế nào trong tổng dân số Việt Nam, nhất là trong thanh thiếu niên.

Nạn côn đồ, lưu manh, xã hội đen là một báo động đỏ ở Việt Nam hiện nay, vì nó thể hiện những yếu kém, bất cập lớn cả về pháp luật và công tác phòng chống tội phạm. Doanh nghiệp sử dụng xã hội đen để đòi nợ nhau; người dân, kể cả trong gia đình, giải quyết mâu thuẩn bằng bạo lực; tình trạng côn đồ, lưu manh hóa trong nhà trường, nơi công cộng đang lan tràn; hành vi coi thường, xúc phạm, thậm chí tấn công nhân viên công lực ngày càng phổ biến. Nguy hại của nạn côn đồ, lưu manh và xã hội đen là hết sức lớn, vì chúng càng lộng hành thì người dân càng mất niềm tin ở công quyền và công lý, và càng có xu hướng dựa vào chúng để đòi công lý bằng “luật rừng”, bằng bạo lực.

Tình trạng trẻ hóa tội phạm là nguy cơ nhiều mặt. Giáo dục yếu kém của nhà trường và gia đình, cộng với đạo đức xã hội suy thoái khiến cho nhiều thanh thiếu niên tiêm nhiễm thói xấu, từ đó bị tiền sự, tiền án rất sớm, để lại những vết sẹo trong tinh thần và nhân cách,làm thui chột, hủy hoại cả phần đời còn lại. Do những nguyên nhân chủ quan và khách quan, tỷ lệ tiếp tục dấn sâu vào tội phạm cao hơn tỷ lệ hoàn lương.

Tình trạng tội phạm không bị phát hiện ở Việt Nam cũng gây những tác hại sâu sắc. Thử nghĩ, biết bao kẻ giàu lên từ tham nhũng, lạm dụng chức quyền, đầu cơ, buôn lậu, cho vay nặng lãi… đang cố gắng rửa tiền và tạo vỏ bọc lương thiện, nhưng làm sao giấu được vợ con, thân nhân, đồng bọn và những nạn nhân của họ.!? Với cái án hình sự không tuyên, đeo đẳng suốt đời, “đâm lao phải theo lao”, họ tiếp tục phạm tộivà lây nhiễm tội ác sang người khác, kể cả gia đình mình.

Đổi mới tư duy và giải pháp đột phá trong phòng chống tội phạm

Để tăng cường phòng chống tội phạm, công cụ đầu tiên là Bộ Luật Hình sự và Bộ Luật Tố tụng Hình sự. Thực tiễn mấy năm qua cho thấy nhiều chậm trễ, bất hợp lý trong pháp luật hình sự Việt Nam.Biết bao dòng sông trong mát ở các miền quê bị các doanh nghiệp gây ô nhiễm, đẩy hàng vạn nông dân vào chốn quẩn bách vì không trồng trọt, đánh bắt được, thậm chí tắm giặt cũng ảnh hưởng đến sức khỏe.Nhưng ngay cả những vụ cố ý, gian dối xả chất thải độc hại ra môi trường bị bắt quả tang cũng không thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.Hàng loạt công ty đa quốc gia khai lỗ triền miên trên sổ sách ở Việt Nam, nhưng vẫn mở rộng đầu tư và tăng doanh số, mà không thể bị xử lý tội trốn thuế.Nhiều vụ thua lỗ, thất thoát tài sản công do tham ô, lãng phí, nhưng không thể khởi tố nhờ vào lá chắn trách nhiệm tập thể của pháp nhân. Nguyên nhân là ở tư duy pháp lý cũ kỹ cho rằng chỉ có những cá nhân mới phải chịu trách nhiệm hình sự mà thôi.

Cả trong luật nội dung và tố tụng, nhất thiết phải thay đổi cách hành xử với tội phạm vị thành niên. Nhiều quốc gia đã hạ tuổi chịu trách nhiệm hình sự tương ứng với sự phát triển tâm sinh lý của thanh thiếu niên, để chống lại việc phạm pháp gia tăng trong tuổi niên thiếu hay việc lợi dụng tuổi vị thành niên để phạm tội. Mặt khác, luật pháp nhiều nước quy định tội phạm vị thành niên phải được xét xử và giam cứu riêng để tránh những tác động tiêu cực đối với lứa tuổi này. Cần phải sửa luật để xử lý mạnh những hành vi côn đồ, lưu manh trong thanh thiếu niên, không để chúng phát triển thành tội phạm, gây hại cả đời cho tuổi trẻ. Ở Mỹ từ thế kỷ trước đã có luật “curfew” (giới nghiêm) đối với người dưới 18 tuổi, sau mười giờ đêm không được ở nơi công cộng nếu không có người giám hộ; hay quy định cấm bán, cho, mời người vị thành niên hút thuốc lá hay uống rượu, vi phạm sẽ bị xử phạt rất nghiêm khắc. Những kinh nghiệm từ nhiều quốc gia phát triển đang rất cần cho xã hội Việt Nam, đã từng được đề xuất nhưng chưa được áp dụng?!

Phòng chống tội phạm trước hết là vấn đề con người, nguyên nhân của mọi nguyên nhân, bởi tội phạm là con người và chống tội phạm cũng là con người. Xã hội càng phát triển, công nghệ càng nâng cao thì tội phạm càng tinh vi về phương thức, xảo trá về thủ đoạn và hiện đại về công cụ. Tình hình tội phạm các năm qua cho thấy sự lạc hậu về trình độ, kỷ năng và phương tiện của lực lượng phòng chống chuyên nghiệp, đòi hỏi phải có chuyển biến mạnh trong đầu tư của nhà nước về đào tạo nghiệp vụ và cơ sở vật chất.Trong một số vụ án, sự chậm trễ, thiếu trang thiết bị, thiếu kinh phí đả ảnh hưởng đến tốc độ và chất lượng phá án.

Nhưng nói đến con người thì không chỉ có trình độ và kỷ năng nghiệp vụ. Kinh nghiệm của Việt Nam và các nước đều cho thấy, đạo đức và phẩm hạnh của lực lượng phòng chống tội phạm mới là yếu tố quyết định.Khi tội phạm bị phát hiện, việc đầu tiên của chúng là mua chuộc nhân viên công lực. Trong những vụ án nghiêm trọng, tội phạm sẵn sàng chi nhiều tiền cho lực lượng điều tra, công tố, quan tòa hay mua sự can thiệp của một số lãnh đạo để xóa sửa hiện trường, tẩu tán chứng cứ, thay đổi tội danh, ví dụ cố ý làm trái nhưng xóa chứng cứ tham ô, giết người chuyển thành cố ý gây thương tích, lừa đảobiến thành lạm dụng chiếm đoạt tài sản. Sự khác biệt ấy có thể giúp một số tội phạm thoát hiểm từ tử hình xuống chung thân, từ chung thân xuống án có thời hạn, từ đó chỉ bị giam cứu một thời gian là có thể được ra tù, làm lại cuộc đời một cách ngoạn mục bằng khối lượng tài sản bất chính. Kết quả chống tham nhũng mấy năm qua cho thấy sự lờn thuốc, mất sức đề kháng của không ít cán bộ đảng và công chức nhà nước, do đó phải có những thay đổi cấp bách, đột phá cả về thể chế, quy định và lực lượng phòng chống.Chừng nào chưa đẩy lùi được nạn tham nhũng thì mọi nỗ lực phòng chống tội phạm, kể cả những đạo luật chặt chẽ nhất, cũng bị vô hiệu.

Việc phát triển kinh tế - xã hội luôn gắn liền với việc phòng chống tội phạm, như trồng lúa phải lo diệt sâu rầy.Nhưng có giống lúa mới kháng sâu rầy thì cũng có giống sâu rầy mới kháng thuốc trừ sâu. Khi tình hình xã hội chuyển biến thì tội phạm cũng chuyển biến theo. Phải luôn nghiên cứu, khảo sát một cách khách quan, khoa học để đánh giá và hiểu biết tình hình tội phạm chính xác và kịp thời, từ đó sửa đổi, điều chỉnh hoạt động phòng chống tội phạm cả về chính sách, quy định, thể chế, nhân sự và phương thức hoạt động. Nhờ đó, quan hệ xã hội sẽ an toàn và lành mạnh, trật tư và công bằng, và việc tăng trưởng kinh tế mới đạt mục đích chân chính của nó: đem lại cho con người một mức sống cao trong bình yên, hạnh phúc.

: 09-02-2012 - Lượt xem: 131