Không phải ngẫu nhiên mà trong thời gian gần đây có nhiều hội nghị, hội thảo, toạ đàm bàn về hoạt động Luật sư. Trên phạm vi cả nước, Bộ Tư pháp tổ chức các cuộc hội thảo về Chiến lược phát triển nghề Luật sư; Liên đoàn Luật sư Việt Nam tổ chức toạ đàm tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh bàn việc sửa đổi Luật Luật sư; các tỉnh thành tổ chức hội nghị Tổng kết 5 năm thi hành Luật Luật sư...

Tại các diễn đàn này cho thấy có quá nhiều vấn đề phải bàn cãi về hoạt động của Luật sư cũng như sự cần thiết nhanh chóng sửa đổi Luật Luật sư cho phù hợp với tình hình và xu thế phát triển mới. Qua các diễn biến trên, cho thấy hoạt động Luật sư được sự quan tâm cao của các cấp lãnh đạo, các cơ quan quản lý nhà nước và của chính tổ chức xã hội nghề nghiệp, kể cả một số tổ chức phi chính phủ… Tuy nhiên, dường như các nỗ lực kể trên chưa thực sự mang lại kết quả như mong muốn, chưa làm chuyển biến đáng kể chất lượng hoạt động luật sư, chưa nâng địa vị pháp lý của luật sư lên ở một vị thế cần thiết phải có.

Tôi nhận thấy có nhiều lý do để giải thích cho sự bất cập này, nhưng có lẽ tập trung vào một số vướng mắc sau đây:
- Sự thiếu đồng bộ về các luật có liên quan, đặc biệt các luật về tố tụng.
- Sự nhìn nhận chưa đúng mức của các cơ quan tiến hành tố tụng và các cơ quan nhà nước về hoạt động luật sư.
- Sự yếu kém từ nội tại đội ngũ luật sư, xuất phát từ điều kiện lịch sử của đất nước.

Do vậy, muốn thúc đẩy và nâng cao hoạt động luật sư, ngoài yếu tố tự thân vận động của đội ngũ luật sư, thì nhận thức và thái độ từ phía các cơ quan tiến hành tố tụng và các cơ quan nhà nước phải được sớm cải thiện, gắn với đó là hệ thống pháp luật, đặc biệt là các luật về tố tụng phải được xây dựng hoàn thiện và đồng bộ. Muốn thực thi tư tưởng chỉ đạo “Bản án phải là kết quả của quá trình tranh tụng tại phiên toà” thì các luật tố tụng (Bộ luật Tố tụng Hình sự, Bộ luật Tố tụng Dân sự, Luật Tố tụng Hành chính…) phải là những đạo luật dành cho sự tranh tụng, đặc biệt trong vụ án hình sự phải để cho Viện Công tố/ Viện Kiểm sát nhân dân làm nhiệm vụ xét hỏi để buộc tội và Luật sư/ Người bào chữa thì được sử dụng hết các kỹ năng và các phương tiện để gỡ tội, còn quan toà/ Hội đồng xét xử chủ yếu là lắng nghe, làm trọng tài và ra phán quyết.

Muốn chuyên nghiệp hoá hoạt động luật sư thì cần phải sớm khai tử chế định “Bào chữa viên nhân dân” vốn đã quá lỗi thời trong Bộ luật Tố tụng Hình sự và loại bỏ chế định mới “Trợ giúp viên pháp lý” và “những người khác” không phải là luật sư tham gia làm “Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự” được đưa vào không cần thiết trong Bộ luật Tố tụng Dân sự trong lần sửa đổi, bổ sung gần đây…

Muốn điều chỉnh các hoạt động luật sư có liên quan đến nhiều ngành thì nhất thiết phải bằng hình thức Thông tư liên tịch, chứ không phải như trường hợp Thông tư số 70/2011/TT-BCA được Bộ Công an ban hành ngày 10/10/2011, có hiệu lực ngày 25/12/2011, mà tôi tin rằng không sớm thì muộn sẽ được thay thế bằng một văn bản có nội dung nhân văn hơn và phù hợp với Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật hiện hành.

 
Luật sư Trịnh Vĩnh Phúc (PCT. Hội đồng KT-KL ĐLS TP.HCM)