Đó là nhận định mở đầu cho phần trình bày của ông Nguyễn Thanh Bình, trưởng văn phòng, Văn phòng đại diện (VPĐD) Cục Sở hữu trí tuệ tại TP.HCM tại buổi hội thảo với chủ đề “Nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền SHTT, vai trò của Hiệp Hội, Doanh nghiệp và người tiêu dùng”  đã được Cục SHTT (VPĐD tại TP.HCM) phối hợp với Cục Bản quyền Tác giả và Hiệp hội Doanh nghiệp TP.HCM tổ chức vào ngày 27.12.2011 vừa qua .

Yếu tố quyết định tăng trưởng kinh tế

Đánh giá về tầm quan trọng của quyền SHTT, chuyên gia Nguyễn Thanh Bình cho rằng ngoài việc được xem là tài sản doanh nghiệp, SHTT còn là công cụ giúp doanh nghiệp phát triển. Bảo hộ quyền SHTT là một trong ba cột trụ của đàm phán thương mại quốc tế (thương mại hàng hoá, thương mại dịch vụ và bảo hộ quyền SHTT). Không phải ngẫu nhiên vấn đề SHTT chiếm 1/2 nội dung đàm phán tại Hiệp định thương mại Việt-Mỹ. Theo Interbrand-Business Week. Một tạp chí uy tín thế giới, các nhãn hiệu có giá trị hàng đầu thế giới (năm 2009- 2010) phần lớn xuất xứ từ Mỹ như Coca Cola (nước giải khát); IBM; Microsoft; Intel (Dịch vụ Vi tính); Google (Internet), MCDonald’s (nhà hàng )… Theo đó, việc bán bản quyền patent (sáng chế) đã góp phần tăng doanh thu cho IBM lên khoảng 1,5 tỷ USD năm 1999, so với 500 triệu USD của năm 1994. Trong khi đó, một nguồn dẫn từ Vietnamnet nhận định: “Microsoft đề nghị mua Yahoo với giá 50 tỉ USD (05/5/2007). Sự lớn mạnh của Google chưa dừng lại khiến cho Microsoft và Yahoo phải lo lắng. Và liệu một cuộc hợp nhất giữa hai gã khổng lồ này có xảy ra? ”. Một vài dẫn chứng trên cho thấy công nghệ và yếu tố công nghệ là yếu tố then chốt của tăng trưởng kinh tế, còn SHTT lại khuyến khích tạo ra công nghệ và tiến bộ công nghệ, điều đó cũng có thể hiểu vì sao nói SHTT kích thích tăng trưởng kinh tế.

Theo ông Bình, sự bảo hộ mạnh mẽ có hiệu quả đối với quyền SHTT là một yếu tố quyết định để thúc đẩy chuyển giao công nghệ cũng như thu hút đầu tư nước ngoài vào một số lĩnh vực nhất định của nền kinh tế; là yếu tố tạo ra sự khuyến khích sáng tạo khoa hoặc và công nghệ, hỗ trợ sự phổ biến và sử dụng trí thức kỹ thuật mới cũng như tạo ra môi trường thuận lợi cho sự trao đổi có trật tự trên thị trường của hàng hoá và dịch vụ dựa trên SHTT.

Hệ thống pháp luật quốc gia và quốc tế

Pháp luật Việt Nam quy định việc thực hiện quyền SHTT trong các đạo luật như Hiến Pháp, Bộ Luật Dân sự, Luật SHTT 2005 (sửa đổi bổ sung 2009), và hàng loạt các văn bản pháp quy như Nghị định (NĐ) 100/2006 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của luật SHTT về quyền tác giả và quyền liên quan, NĐ 103/2006 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của luật SHTT về Sở hữu công nghiệp; NĐ 105/2006 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của luật SHTT  về bảo vệ quyền SHTT và quản lý nhà nước về SHTT (sửa đổi bổ sung bằng NĐ 119/2010), NĐ 43/2010 về đăng ký doanh nghiệp, NĐ 128/2008  quy định về chi tiết thi hành một số điều của pháp lệnh xử lý vi phạm hành chính, NĐ 97/2010 (thay thế NĐ 106/2006) quy định xử phạt vi phạm hành chính về Sở hữu công nghiệp(SHCN). Ngoài ra còn có rất nhiều thông tư, chỉ thị liên quan.

Trong hệ thống pháp luật quốc tế, Việt Nam tham gia thành viên ký kết nhiều điều ước quốc tế liên quan như Công ước Stockholm về thành lập WIPO; công ước Paris về bảo hộ SHCN; Công ước Bernevề bảo hộ các tác phẩm văn học nghệ thuật; Thoả ước Madrid về đăng ký quốc tế nhãn hiệu; Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền SHTT – TRIPS áp dụng cho tất cả các nước thành viên của WTO; Hiệp định thương mại Việt Nam – Hoa kỳ , Hiệp định về SHTT Việt Nam – Thuỵ Sĩ .. .

Việc gia nhập “sân chơi” chung trong lĩnh vực SHTT mang tầm quốc tế, cho thấy định hướng của Việt Nam mang nhiều ý nghĩa thiết thực trong thúc đẩy quan hệ hợp tác quốc tế, tăng cường khuyến khích sáng tạo, chuyển giao công nghệ, cạnh tranh bình đẳng giữa các tổ chức, công dân Việt Nam với đối tác, tổ chức công dân nước ngoài trong một sân chơi lớn tầm cỡ thế giới. Bên cạnh đó, cũng mở ra nhiều cơ hội để Việt Nam xâm nhập thị trường các nước qua việc nâng cao hình ảnh Việt Nam về nguyên tắc tôn trọng quyền SHTT của tổ chức, cá nhân khác đồng thời mở ra các cơ hội đầu tư mới .. .

Quyền sở hữu trí tuệ và chính sách của nhà nước

Quyền SHTT là quyền tư hữu thể hiện sự tự nguyện, thoả thuận  được xác lập trên cơ sở đăng ký hoặc tự động và quyền năng ngăn cấm là quan trọng nhất. Các nguyên tắc của Luật Dân sự, hành chính, hình sự được áp dụng khi quyền bị xâm phạm (chủ động của Nhà nước hoặc theo yêu cầu của chủ sở hữu). Đối tượng của quyền SHTT gồm ba nhóm đối tượng cơ bản là quyền tác giả và quyền liên quan đến quyền tác giả (tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hoá...); quyền sở hữu công nghiệp (sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, bí mật kinh doanh, nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý.. .)và quyền đối với giống cây trồng (do mình chọn tạo hoặc phát hiện và phát triển hoặc được hưởng quyền sở hữu)

Theo quy định của luật SHTT, quyền SHTT được giới hạn trong phạm vi và thời hạn bảo hộ theo quy định của luật này. Việc thực hiện quyền SHTT không được xâm phạm lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân khác và không được vi phạm các quy định pháp luật liên quan. Trong trường hợp nhằm đảm bảo mục tiêu quốc phòng an ninh, dân sinh và các lợi ích khác của Nhà nước, xã hội được quy định tại luật này, Nhà nước có quyền cấm hoặc hạn chế chủ thể quyền SHTT thực hiện quyền của mình hoặc buộc chủ thể quyền SHTT phải cho phép tổ chức, cá nhân khác sử dụng một hoặc một số quyền của mình với những điều kiện phù hợp, riêng việc giới hạn quyền đối với sáng chế thuộc bí mật Nhà nước được thực hiện theo quy định của Chính phủ. Các tổ chức và cá nhân có quyền và trách nhiệm áp dụng các biện pháp tự bảo vệ, đồng thời phải tôn trọng quyền SHTT của các tổ chức, cá nhân khác. Một số cơ quan chức năng có thẩm quyền xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT là Toà án, Thanh tra chuyên ngành, Quản lý thị trường, Công an, Uûy ban nhân dân các cấp, Hải quan (Xuất nhập khẩu).

Hiện nay, Nhà nước ta rất quan tâm đến việc thực thi và bảo vệ quyền SHTT cho các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước có liên quan, thông qua các chính sách hỗ trợ tài chính cho việc chuyển giao, khai thác quyền SHTT phục vụ lợi ích xã hội, khuyến khích tổ chức cá nhân tài trợ cho hoạt động sáng tạo và bảo hộ quyền SHTT. Huy động các nguồn lực xã hội đầu tư nâng cao năng lực hệ thống bảo hộ quyền SHTT, đáp ứng yêu cầu phát triển và hội nhập kinh tế quốc tế. Bên cạnh đó, Nhà nước không ngừng khuyến khích, thúc đẩy hoạt động sáng tạo, khai thác tài sản trí tuệ nhằm phát triển kinh tế xã hội. Ưu tiên đầu tư cho việc đào tạo bồi dưỡng đội ngũ làm công tác bảo hộ quyền SHTT và nghiên cứu ứng dụng khoa học kỹ thuật về bảo hộ quyền SHTT. Tuy nhiên, việc công nhận và bảo hộ quyền SHTT của tổ chức, cá nhân được thực thi trên cơ sở bảo đảm hài hoà lợi ích của chủ thể quyền SHTT với lợi ích công cộng và Nhà nước không bảo hộ các đối tượng SHTT trái với đạo đức xã hội, trật tự công cộng có hại cho quốc phòng an ninh.

“ Thương hiệu” và câu chuyện và mất bò mới lo làm chuồng

Tại buổi hội thảo các chuyên gia đều băn khoăn chia sẻ thái độ thờ ơ của doanh nghiệp về việc “tài sản” SHTT của mình bị người khác “xài” và mình cũng vô tư “xài” lại ‘tài sản” SHTT của người khác, là thực trạng đang rất phổ biến ở Việt Nam.

Hàng loạt các câu chuyện về tranh chấp “thương hiệu” đã từng gây “sóng gió” trong giới các chuyên gia SHTT đã được chia sẻ và tranh luận sôi nổi tại buổi hội thảo. Từ câu chuyện sử dụng địa danh là tên nhãn hiệu (Bali – Bạc Liêu) đến các tranh luận về các khái niệm tên doanh nghiệp, tên thương mại, nhãn hiệu và việc xác lập quyền SHTT vv.. .

Câu chuyện về bà lão ở xứ dừa Bến Tre lặn lội qua tận Trung Quốc đòi lại nhãn hiệu kẹo dừa của doanh nghiệp mình, chuyện một nữ doanh nhân có chồng là luật sư ở Mỹ, nhưng lại để mất “lá bồ đề” ngay trên thị trường Mỹ – một nhãn hiệu nổi tiếng trên các sản phẩm nước tương, mì gói .. . một thời vang bóng của doanh nghiệp này. Và nóng nhất là câu chuyện cà phê Buôn Mê Thuột bị Doanh nghiệp Trung Quốc tước đoạt trắng trợn “tài sản” của mình phải nhờ đến các cơ quan chức năng tầm cỡ vào cuộc để “giành lại”.

Những câu chuyện về quyền tác giả và các quyền liên quan cũng đã được các chuyên gia trao đổi thẳng thắn như một bài học kinh nghiệm đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng.

 Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý nổi tiếng với nhiều sáng tác bất hủ để đời, nhưng giờ cuộc sống cũng không tranh khỏi chật vật khó khăn, có lẽ vì ông chưa có điều kiện khai thác hết giá trị tài sản SHTT hiện có của mình, trong khi nhạc sĩ Phạm Duy từng sinh sống ở Mỹ, nay về Việt Nam ung dung “ngao du sơn thuỷ” từ việc thụ hưởng hợp pháp tiền bản quyền của ông. Tuy nhiên, đó chỉ là khía cạnh của một số vấn đề, một nội dung khác với nhiều diễn biến phức tạp hơn vẫn tồn tại và diễn ra hàng ngày gây không ít sự quan tâm của các chuyên gia trong lĩnh vực SHTT, đó là vấn đề xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan. Theo ông Nguyễn Mạnh Quý, Trưởng VPĐD Cục Bản quyền tác giả tại TP.HCM: Hầu hết các khách thể quyền đều bị xâm hại từ các loại hình tác phẩm đến các cuộc biểu diễn bản ghi âm, ghi hình chương trình phát sóng. Tình trạng này được biểu hiện ở các hình thức sử dụng, khai thác khác nhau, từ hoạt động báo chí, xuất bản, âm nhạc, sân khấu, điện ảnh đến phát thanh truyền hình. Các hành vi xâm hại, gian lận diễn ra tinh vi, khó kiểm soát. Các nhà xuất bản ghi âm đang bị xâm hại nghiêm trọng các giá trị đầu tư bởi hành vi sao chép, trích ghép, chương trình máy tính vẫn đang được sử dụng không phép.. .Trong thời gian gần đây, một số vụ tranh chấp và xử lý bởi các Hiệp hội chuyên ngành đã góp phần củng cố việc bảo vệ và thực thi quyền SHTT, cụ thể như vụ kiện “ đạo ảnh” giữa nghệ sĩ nhiếp ảnh M.L (TPHCM) và T.L (K.G) hoặc trường hợp một nhạc sĩ quen thuộc ở TPHCM với ca khúc T.T.X.X đã “chịu ảnh hưởng” của một số sáng tác quốc tế gây hậu quả xấu trong công chúng yêu nhạc. Ngay cả khi chủ sở hữu thoả thuận đồng ý cho người khác cùng đứng tên trong tác phẩm của mình cũng cần phải cân nhắc “quyền nhân thân” với “quyền tài sản” khi giải quyết tranh chấp như trường hợp của nhạc sĩ V.S và nhạc sĩ G.T, trong vụ tranh chấp này khi một bên đưa ra có một cơ sở chứng minh bằng một giấy thoả thuận “Tôi đồng ý với V.S những nhạc phẩm của tôi sáng tác V.S được quyền ghép tên chung cho thắm tình bằng hữu” (?!)  .

Theo cơ chế bảo hộ SHTT, quyền tác giả và quyền liên quan, bảo hộ tác phẩm của chủ sở hữu tác phẩm dưới nhiều khía cạnh khác nhau của “quyền nhân thân”  và  “quyền tài sản”. Trong khi quyền tác giả bảo hộ tác phẩm của chính tác giả thì quyền liên quan lại được trao cho một số người hoặc nhà sản xuất trong việc thể hiện truyền đạt hoặc phổ biến tác phẩm tới công chúng .

Đánh giá về tầm quan trọng của việc bảo hộ quyền SHTT, ông Quý nhấn mạnh bảo vệ quyền tác giả, quyền liên quan là một trong những hoạt động bảo hộ có hiệu quả các ý tưởng đã được sáng tạo, khai thác nó ở khía cạnh kinh tế, thương mại để đầu tư trở lại cho hoạt động sáng tạo. Góp phần phát triển kinh tế – văn hoá – xã hội, giao lưu quốc tế, thúc đẩy hoạt động sáng tạo, khuyến khích tài năng sáng tạo để có những giá trị mới trong văn học nghệ thuật và khoa học.

Quyền SHTT với Doanh nghiệp: biết rồi, khổ lắm, nói mãi !

Doanh nghiệp không quan tâm ! Luật sư Phạm Ngọc Hưng – Phó Chủ tịch thường trực, Hiệp hội doanh nghiệp TPHCM  đã “ca thán”  như vậy tại hội thảo. “Không phải chuyện giảm thuế, chuyện nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào lĩnh vực phân phối hay ngân hàng mà chính chuyện SHTT sẽ nóng lên sớm nhất sau khi Việt Nam gia nhập WTO”. Các chuyên gia đã nhận định như thế. Ông Hưng cho rằng nhiều Doanh nghiệp không xem quyền SHTT là tài sản doanh nghiệp. Khi cổ phần hoá hoặc mua bán, sáp nhập doanh nghiệp liệt kê tài sản không thiếu cái bàn, cái ghế nhưng quyền SHTT thì không được liệt kê, không bán, không bàn giao.. Có nhiều trường hợp “tài sản” mất do nhiều nguyên nhân (do hacker, nhân viên nghỉ việc) doanh nghiệp cũng không hay biết, không quan tâm. Họ không giữ gìn sản phẩm của chính mình và cũng không tôn trọng việc bảo vệ quyền đối với sản phẩm của người khác, điển hình nhất là việc sử dụng phần mềm “lậu” khi doanh nghiệp ta không mua bản quyền của Microsoft. Tuy nhiên, bên cạnh đó ông Hưng cũng đánh giá cao việc khai thác quyền SHTT của mình để “tiền đẻ ra tiền” như việc nhượng quyền thương mại của “Phở 24” chẳng hạn.

Luật sư Phạm Ngọc Hưng cho rằng trong giai đoạn hội nhập hiện nay, Quyền SHTT là một loại tài sản rất lớn cần được xác định đúng mức. Để làm được điều này, doanh nghiệp cần có sự hỗ trợ của các cơ quan chức năng với nhiều hoạt động thiết thực như tuyên truyền nâng cao nhận thức của công chúng về việc thực thi pháp luật bảo vệ quyền SHTT. Khuyến khích doanh nghiệp và người tiêu dùng phối hợp chặt chẽ hơn với các cơ quan chứa năng để thi hành có hiệu quả các quy định về quyền SHTT. Tăng cường đào tạo, tư vấn, hội thảo thường xuyên nhằm nâng cao nhận thức về SHTT cho cộng đồng doanh nghiệp. Ngoài ra, ông Hưng cũng không quên đề cập đến vai trò của Nhà nước thông qua hoạt động hoàn thiện các quy định pháp luật, đẩy mạnh cải cách hành chính, hỗ trợ các tổ chức xã hội nghề nghiệp đồng thời cần có biện pháp tích cực bảo vệ quyền SHTT cho doanh nghiệp nhiều hơn. Về vấn đề này, nhiều đại diện doanh nghiệp có mặt tại buổi hội thảo đã chia sẻ bức xúc từ các cơ quan thẩm quyền chức năng về vấn đề thụ lý hồ sơ bảo vệ quyền SHTT cho doanh nghiệp trong các giai đoạn đăng ký mới, gia hạn hoặc giải quyết tranh chấp vẫn còn chây ì, thụ động và kém hiệu quả gây bất bình , hoang mang cho nhiều doanh nghiệp trong quá trình thực thi  và hưởng quyền của mình. Vậy nên, “Xây dựng và vận hành một hệ thống SHTT đầy đủ và có hiệu quả là mục tiêu quan trọng trong giai đoạn hiện nay”. Luật sư Phạm Ngọc Hưng kết luận.

Vào những ngày đầu xuân, trong lúc mọi người mọi nhà hân hoan chuẩn bị đón Tết cổ truyền dân tộc, nhưng nỗi lo về “nhãn hiệu” bị đánh cắp của doanh nghiệp vẫn cứ tồn tại. Cùng lúc, người tiêu dùng chúng ta thì lo hàng giả, hàng nhái, chất lượng và an toàn thực phẩm.  Dẫu biết rằng bảo vệ quyền SHTT là chuyện cũ, nhưng đầu năm nhâm nhi tách trà Thái Nguyên hoặc nhấm nháp hương vị cà phê Buôn Mê Thuột ai cũng mong không dùng phải chè bẩn hoặc “xơi” phải cà phê “Buôn Mê Thuột Trung Quốc” thì đau lòng lắm thay ! Thế mới hay, đầu năm mới bàn chuyện cũ về bảo vệ quyền SHTT,  cũng không thừa chút nào cả.

: 09-02-2012 - Lượt xem: 220